Ustawa o sztucznej inteligencji w Czechach: nowe zasady dotyczące przejrzystości od 2 sierpnia 2026 r.

Witam, przedstawiamy Państwu aktualności prawne obowiązujące w Republice Czeskiej dotyczące wykorzystania sztucznej inteligencji.

Od 2 sierpnia 2026 r. obowiązują nowe zasady dotyczące przejrzystości

• Chatbot lub voicebot na stronie internetowej musi być wyraźnie oznaczony jako AI. Nie może powstawać mylne wrażenie, że obywatel rozmawia z człowiekiem. Jednocześnie musi istnieć możliwość skontaktowania się z prawdziwym pracownikiem.
• Teksty publikowane przez urząd w celu informowania społeczeństwa o sprawach interesu publicznego, które zostały wygenerowane lub w znacznym stopniu zmodyfikowane przez sztuczną inteligencję, muszą być odpowiednio oznaczone. Dotyczy to komunikatów prasowych, artykułów na stronie internetowej, biuletynów, a także postów w mediach społecznościowych.
• To samo dotyczy obrazów, plików dźwiękowych i wideo, które mogą sprawiać wrażenie autentycznych. ČTÚ zaleca oznaczenia typu „AI generated” (w całości wygenerowane przez sztuczną inteligencję) oraz „AI modified” (zmodyfikowane przez sztuczną inteligencję).
• Jeśli korzystasz z narzędzi do rozpoznawania emocji lub biometrycznej kategoryzacji osób, musisz poinformować o tym każdą zainteresowaną osobę.

Uwaga praktyczna: w przypadku systemów wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. termin wprowadzenia oznakowania nadającego się do odczytu maszynowego został przesunięty na 2 grudnia 2026 r. Przepisy dotyczące systemów wysokiego ryzyka wygasają w latach 2026 i 2027.

Przewodnik opracowany przez Urząd Rządu i NÚKIB: na podstawie jakich kryteriów będzie oceniane każde wdrożenie

Mniejszy, ale często pomijany obowiązek: zgodnie z art. 4 ustawy AI Act, od lutego 2025 r. znajomość sztucznej inteligencji przez pracowników będzie obowiązkowa dla wszystkich osób korzystających z systemów sztucznej inteligencji w celach zawodowych. Dotyczy to zatem również urzędów i uczelni.

• Ochrona prywatności. Pracownik musi wiedzieć, gdzie trafią wprowadzone dane i kto ma do nich dostęp.
• Przejrzystość. Musi być jasne, co stworzył człowiek, a gdzie pomogła sztuczna inteligencja.
• Odpowiedzialne wykorzystanie. Zakaz manipulacyjnego stosowania, treści typu deepfake oraz polegania na niezweryfikowanych wynikach.
• Sprawiedliwość i brak dyskryminacji. Wyniki mogą być zniekształcone, nawet jeśli wyraźnie zabronisz sztucznej inteligencji dyskryminacji.
• Bezpieczeństwo. Należy korzystać wyłącznie z narzędzi zatwierdzonych przez organizację lub zweryfikowanego administratora IT.
• Zachowanie ludzkiego procesu decyzyjnego. Sztuczna inteligencja nie może podejmować decyzji dotyczących świadczeń, zezwoleń ani sankcji, ani też zastępować swobody decyzyjnej. Formalne zatwierdzenie wyniku nie jest wystarczające.
• Zgodność z prawem. W tym z prawem autorskim, przepisami o postępowaniu administracyjnym oraz zasadami prowadzenia akt.

Złota zasada z Przewodnika, którą łatwo zapamiętać: traktuj sztuczną inteligencję jak bardzo pracowitego, ale niedoświadczonego stażystę. Pod dokumentem widnieje Twój podpis, a nie jego.

Cztery najczęstsze problemy, z jakimi spotykam się w urzędach

Dwie rzeczy, które często stanowią nieprzyjemną niespodziankę dla kierownictwa:

1. Urząd ma obowiązek prowadzić ewidencję tego, gdzie wykorzystuje się sztuczną inteligencję, do czego i z jakimi danymi wejściowymi. Nie chodzi tu o dzienniki poszczególnych urzędników, ale o przegląd instytucjonalny.
2. Jeśli z powodu niezweryfikowanego wyniku sztucznej inteligencji powstanie szkoda, odpowiedzialność ponosi urząd. Odszkodowanie można wówczas dochodzić od konkretnego pracownika, a w niektórych przypadkach nawet od dostawcy narzędzia opartego na sztucznej inteligencji.

Sześć kroków, które można zrealizować do końca roku

1. Zróbcie przegląd tego, co faktycznie się u was stosuje. Bez tego nie ma sensu podejmować żadnych dalszych działań.
2. Przyjmijcie wewnętrzne wytyczne dotyczące sztucznej inteligencji. Lista zatwierdzonych narzędzi, klasyfikacja danych (publiczne, wewnętrzne, poufne, wrażliwe) oraz jasny wykaz tego, czego nigdy nie należy wprowadzać do systemów opartych na sztucznej inteligencji.
3. Sprawdź, czy chatbot na stronie internetowej zawiera informację, że jest to sztuczna inteligencja.
4. Wprowadź oznaczanie treści generowanych przez sztuczną inteligencję w biuletynie, na stronie internetowej i w mediach społecznościowych.
5. Przeprowadźcie szkolenia dla pracowników. Umiejętność korzystania ze sztucznej inteligencji to nowa kompetencja, a jednocześnie obowiązek wynikający z przepisów. Określcie role: kto podejmuje decyzje o wdrożeniu, kto jest właścicielem procesu, kto pełni funkcję gwaranta ds. IT.
6. Uregulujcie kwestie dotyczące dostawców w umowach. Gdzie przetwarzane są dane, czy są one wykorzystywane do uczenia maszynowego, jaka jest rola prawna dostawcy (podmiot przetwarzający czy administrator). NÚKIB opublikował w tym roku metodologię dotyczącą udzielania zamówień publicznych w sektorze ICT.

W przypadku przetwarzania danych osobowych na większą skalę zalecam przeprowadzenie oceny wpływu na ochronę danych osobowych (DPIA).

Źródła

• Przewodnik i Dziesięć zasad: vlada.gov.cz, sekcja „Służba państwowa”, „Inne dokumenty”
• Stanowisko Urzędu Komunikacji Elektronicznej (ČTÚ) w sprawie zasad przejrzystości: ctu.gov.cz
• Ostrzeżenia i listy niedopuszczalnych aplikacji: nukib.gov.cz
• Częścią Przewodnika są również przydatne załączniki: przegląd obowiązków związanych z wdrażaniem narzędzi sztucznej inteligencji opracowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oraz metodologia analizy odpowiednich przypadków zastosowań opracowana przez Ministerstwo Gospodarki i Przemysłu, zawierająca szablony.